در این مقاله به طور علمی به این پرسش پاسخ دادهایم که مالک چگونه میتواند قرارداد اجاره را فسخ کند؟ در این مقاله تلاش کردیم تمام نکات قانونی مربوط به فسخ اجاره از سوی مالک را بیان کنیم.
فسخ قرارداد چیست؟
فسخ قرارداد به معنای از بین بردن و انحلال قرارداد از سوی یکی از طرفین میباشد. تنها در صورتی امکان فسخ قرارداد اجاره وجود دارد که یا یکی از طرفین خیار فسخ داشته باشد. همچنین موارد فسخی که در قانون مدنی بیان شده است وجود داشته باشد.
در ادامه نحوه فسخ و به هم زدن قرارداد اجاره از سوی مالک را بررسی میکنیم.
فسخ قرارداد اجاره
منظور از فسخ قرارداد اجاره از سوی مالک این است که قرارداد اجاره را مالک فسخ کند. پس از فسخ دیگر مستاجر حق تصرف ملک را ندارد و هرچه سریعتر باید اقدام به تخلیه ملک کند.
طبق ماده ۸ قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۶۲، موجر در موارد زیر میتواند قرارداد اجاره را فسخ کرده و از دادگاه درخواست تخلیه ملک را داشته باشد.
واگذاری غیرمجاز ملک به دیگران
اگر مستأجر بدون داشتن حق انتقال، ملک را بهطور کامل یا جزئی به شخص دیگری واگذار کند یا در اختیار کسی غیر از افراد تحت کفالت قانونی خود قرار دهد، موجر میتواند به دلیل تخلف از شرط، قرارداد را فسخ کند. اما فسخ قرارداد بهتنهایی برای گرفتن حکم تخلیه کافی نیست. طبق ماده ۴۸۹ قانون مدنی، اگر منافع ملک به دیگری منتقل شده باشد، دعوا باید علیه مستأجر و شخص جدید (متصرف) مطرح شود تا دادگاه بتواند حکم تخلیه صادر کند.
در این حالت، اجاره دوم باطل است و موجر باید هم فسخ اجاره اول و هم ابطال اجاره دوم را از دادگاه بخواهد. ولی اگر فقط استفاده از ملک به شخص دیگری واگذار شده (نه مالکیت منافع)، کافی است که آن شخص هم در دادگاه حضور داشته باشد تا حکم تخلیه صادر شود.
شرط فسخ هنگام فروش ملک مورد اجاره

اگر در قرارداد اجاره شرط شده باشد که موجر هنگام فروش ملک حق فسخ دارد، این شرط نوعی «خیار شرط» است که باعث میشود خریدار راحتتر تصمیم بگیرد. طبق ماده ۴۹۸ قانون مدنی، این شرط باید مدتدار باشد. چون طبق ماده ۴۰۱، اگر مدت خیار شرط مشخص نباشد، هم شرط و هم معامله باطل میشود.
پس اگر مدت مشخص نشده باشد، این شرط بیاثر است و اجاره هم اعتبار خود را از دست میدهد. البته بعضیها میگویند که شروع مدت خیار از زمان انتقال ملک و پایان آن تا پایان مدت اجاره است، که نظر قویای است، ولی در رویه قضایی و نوشتههای حقوقی بهطور کامل مطرح نشده.
در عمل، عرف معمولاً نسبت به این شرط سختگیری نمیکند و تعیین مدت را نادیده میگیرد.
استفاده نادرست از ملکاگر مستأجر برخلاف هدفی که در قرارداد ذکر شده از ملک استفاده کند، موجر میتواند قرارداد را فسخ کند. مثلاً اگر ملکی برای سکونت اجاره داده شده ولی به محل کسب تبدیل شود، یا ملکی برای انجمن حمایت از حیوانات اجاره شده ولی به محل تجمع شکارچیان تبدیل شود.
این موضوع در بند ۲ ماده ۴۹۰ و ماده ۴۹۲ قانون مدنی آمده است. اگر قرارداد بدون ذکر هدف خاصی باشد، قانون فرض میکند که استفاده از ملک در چارچوب کارهای مجاز است. اما اگر مستأجر ملک را به مرکزی برای فساد تبدیل کند، طبق تبصره ۲ ماده ۸، دادگاه با اثبات این موضوع، حکم تخلیه فوری صادر میکند.
عدم پرداخت اجارهبها طبق قرارداد
اگر مستأجر با تعهد به پرداخت اجارهبها در زمان مشخص، از این تعهد تخلف کند، موجر میتواند قرارداد را فسخ کند. در حقوق ایران، صرف تخلف از تعهد باعث فسخ نمیشود، مگر اینکه اجرای تعهد ممکن نباشد. فسخ آخرین راهحل است و زمانی استفاده میشود که اجرای قرارداد غیرممکن باشد. در مقالات گذشته در خصوص عواقب عدم پرداخت اجاره بها و تخلیه ملک در صورت پرداخت نکردن پول اجاره به طور کامل صحبت کردیم.
فسخ قرارداد به دلیل تخلف از شروط قرارداد اجاره
طبق مواد ۲۳۷ تا ۲۳۹ قانون مدنی، در مورد تخلف از شرط فعل هم همین اصل وجود دارد. با این حال، در پایان ماده ۴۹۶ آمده که اگر مستأجر از شرایط قرارداد تخلف کند، موجر از زمان تخلف حق فسخ دارد. بنابراین اگر در قرارداد نحوه پرداخت اجارهبها مشخص نشده باشد، صرف تأخیر در پرداخت باعث فسخ نمیشود. اما اگر نحوه پرداخت و مهلت آن مشخص شده باشد، تخلف از آن به موجر حق فسخ میدهد.
برای همین، در بند ۷ ماده ۵ قانون ۱۳۶۲، دفاتر رسمی موظف شدهاند که نحوه پرداخت و مهلت هر قسط را در قرارداد ذکر کنند. همچنین، اگر مستأجر ورشکسته یا معسر شود، هرچند در ماده ۸ بهصراحت نیامده، ولی میتوان آن را نوعی ناتوانی در پرداخت دانست و موجر میتواند به استناد آن درخواست فسخ کند.
مشاوره حقوقی با وکیل برای فسخ قرارداد اجاره
همراه وکیل با همکاری وکلای متخصص در زمینههای مختلف حقوقی، مشاورههای تخصصی در زمینههای مختلف ارائه نماید. در خصوص اجاره و فسخ قرارداد اجاره نیز میتوانید از وکلای متخصص همراه وکیل مشورت بگیرید.
چنانچه در خصوص فسخ قرارداد اجاره نیاز به راهنمایی و مشاوره دارید میتوانید با ثبت درخواست مشاوره از وکلای همراه وکیل کمک بگیرید. همراه وکیل توانسته است خدمات ارزنده حقوقی را به بسیاری از هموطنان ارائه کند.
