پس از اینکه زن و شوهر قبل از نزدیکی طلاق گرفتن تکلیف مهریه چیست؟ اگر مهریه تعیین نشده باشد و ازدواج فسخ شود یا به زن مهریه تعلق میگیرد؟
تاثیر جدا شدن زن و مرد قبل از نزدیکی بر مهریه
اگر در عقد ازدواج مهریهای ذکر نشده باشد یا شرط شده باشد که مهریهای وجود نداشته باشد، و قبل از اینکه مهریه تعیین شود و نزدیکی (رابطه زناشویی) انجام شود، ازدواج از بین برود، بسته به اینکه دلیل انحلال ازدواج طلاق، فسخ یا فوت باشد، حکم متفاوتی دارد. بنابراین باید تأثیر هر نوع انحلال (طلاق، فسخ یا فوت) را جداگانه بررسی کرد.
طلاق قبل از نزدیکی و تعیین مهر
اگر طلاق قبل از نزدیکی و قبل از تعیین مهریه اتفاق بیفتد، زن حق دریافت «مهر المتعه» دارد.
طبق ماده ۱۰۹۳ قانون مدنی: اگر در عقد ازدواج مهریهای ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهریه، زن را طلاق دهد، زن مستحق «مهر المتعه» است. اما اگر طلاق بعد از نزدیکی باشد، زن «مهرالمثل» دریافت میکند.
مهرالمتعه چیست؟
واژه «متعه» در لغت به معنی بهرهمندی و لذت بردن است.
اصطلاح «مهر المتعه» از آیه ۲۳۶ سوره بقره گرفته شده.
در حقوق، مهر المتعه مالی است که شوهر در صورت طلاق قبل از نزدیکی و تعیین مهر، به زن میدهد.
طبق ماده ۱۰۹۴ قانون مدنی، برای تعیین مهر المتعه، وضعیت مالی مرد (ثروتمند یا فقیر بودن) در نظر گرفته میشود.
برخلاف مهرالمثل که وضعیت زن ملاک است، در مهر المتعه فقط وضعیت مالی مرد مهم است.
مرد بسته به توان مالیاش ممکن است چیزهایی مثل دستبند، ساعت، گوشواره یا مقداری پول یا سکه طلا به زن بدهد.
اگر بین زن و شوهر اختلافی باشد، دادگاه با توجه به عرف جامعه مقدار مهر المتعه را مشخص میکند.
قانون برای مهر المتعه حداقل یا حداکثر مشخص نکرده است.
وضعیت مهریه در صورت طلاق قبل از نزدیکی
اگر زن و مرد قبل از نزدیکی طلاق بگیرند آیا به زن مهریه تعلق میگیرد؟ با اینکه زن به محض جاری شدن عقد ازدواج، مالک تمام مهر میشود، اما این مالکیت نسبت به نصف مهر قطعی نیست. بنابراین فقط زمانی قطعی میشود که نزدیکی (رابطه زناشویی) اتفاق بیفتد.
اگر طلاق قبل از نزدیکی انجام شود، مالکیت زن نسبت به آن نصف مهر از بین میرود و این مقدار به شوهر برمیگردد.
طبق ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی: اگر شوهر قبل از نزدیکی زن را طلاق دهد، زن فقط مستحق نصف مهر است.
اگر شوهر قبلاً بیشتر از نصف مهر را پرداخت کرده باشد، حق دارد مقدار اضافی را به یکی از این سه شکل پس بگیرد:
- به همان صورت اصلی (عیناً)
- به صورت مشابه (مثلاً)
- به قیمت آن (قیمتاً)
این قانون بر اساس نظر اجماعی فقهای امامیه است. بنابراین اگر طلاق قبل از نزدیکی باشد، زن فقط نصف مهر را دریافت میکند.
به صورت دین باشد (مثل پول نقد که هنوز پرداخت نشده)، نصف آن از بدهی شوهر حذف میشود.
چنانچه مهریه قبلاً پرداخت شده باشد، شوهر میتواند نصف آن را پس بگیرد.
مهر به صورت مال مشخص باشد (مثل خانه یا ماشین)، باز هم شوهر میتواند نصف آن را پس بگیرد.
در این حالت، بسته به اینکه مهر در زمان طلاق هنوز در مالکیت زن باشد یا نه، آن نصفی که به شوهر برمیگردد میتواند یکی از این موارد باشد:
- نصف مشاع از خود مال
- مشابه آن مال
- قیمت نصف آن مال
مهریه در صورت فوت یکی از زوجین
اگر ازدواج قبل از نزدیکی و تعیین مهر به علت فسخ یا فوت یکی از زوجین منحل شود، زن هیچگونه حقی نسبت به مهریه ندارد. چون در این حالت نه در زمان عقد مهریهای تعیین شده، نه بعد از آن، و از طرفی دریافت «مهرالمثل» هم وابسته به نزدیکی است که انجام نشده. «مهر المتعه» هم که یک مورد خاص و فقط مخصوص طلاق است، قابل تعمیم به فسخ یا فوت نیست.
علاوه بر این، این نظر مورد توافق همه فقهای امامیه است. از ماده ۱۱۰۱ قانون مدنی هم میتوان همین نتیجه را گرفت. بنابراین اگر ازدواج به دلیل فسخ یا فوت، قبل از نزدیکی و تعیین مهریه از بین برود، زن هیچ حقی نسبت به مهریه ندارد.
اثر انحلال ازدواج قبل از تعیین مهر و بعد از نزدیکی
اگر در عقد ازدواج مهریهای ذکر نشده باشد یا شرط شده باشد که مهریهای نباشد، و قبل از اینکه مهریه تعیین شود، نزدیکی انجام شود، زن حق دریافت «مهرالمثل» دارد. اگر ازدواج قبل از پرداخت مهر از بین برود، این موضوع به حق زن آسیبی نمیزند. لذا او میتواند حتی بعد از انحلال ازدواج، مهرالمثل خود را مطالبه کند.
اگر علت انحلال ازدواج، فوت زن باشد، این حق به ورثه او منتقل میشود. چون با انجام نزدیکی، زن مستحق مهرالمثل شده و دلیلی برای از بین رفتن این حق وجود ندارد.
اصل بر باقیماندن حق زن است. در این حکم تفاوتی ندارد که علت انحلال ازدواج، طلاق، فسخ یا فوت باشد. این نظر هم مورد توافق فقهای امامیه است.
ماده ۱۰۹۳ قانون مدنی در مورد طلاق این موضوع را تأیید کرده و ماده ۱۱۰۱ هم در مورد فسخ همین حکم را دارد. در مورد فوت نیز طبق قواعد عمومی، نمیتوان در باقیماندن حق زن نسبت به مهرالمثل شک کرد.
