با توجه به قواعد قانونی و فقهی دو نوع ازدواج وجود دارد. ازدواج دائم و ازدواج منقطع یا همان صیغه. ازدواج موقت یا همان صیغه که در جامعه رواج دارد همان ازدواج مدت داری میباشد که بین زن و شوهر بسته میشود. این ازدواج را با اسامی چون صیغه،نکاح موقت،نکاح منقطع یا ازدواج متعه نام گذاری کردند.
آثار صیغه و ازدواج موقت
همانطور که میدانیم هر مسئله حقوقی که ما با آن مواجه میشویم دارای آثار خاص خود میباشد. از این رو در این مقاله در پی آنیم که حقوق و تکالیفی که بین زن و مرد در این ازدواج ایجاد میشود را مورد بررسی قرار دهیم. همچنین آثار حقوقی که بر نکاح موقت بار میشود را ارزیابی کنیم. با ما همراه باشید تا شرایط و آثار صیغه را مورد بررسی قرار دهیم.
در قانون مدنی در ماده ۱۰۷۵ تعریف نکاح منقطع یا همان ازدواج صیغه ای آمده است. این ماده بیان میدارد :« نکاح زمانی منقطع است که برای مدت معینی واقع شود.» این ماده به خوبی تعریف نکاح موقت را بیان کرده است.
تعیین مدت در صیغه
حتی اگر مدت زمان تعیین شده در نکاح موقت ۱۰۰ سال هم تعیین شده باشد این ازدواج همچنان موقت شمرده میشود و آثار ازدواج موقت بر آن بار میشود. نکته مهمی که باید به آن توجه کنید این است که در صیغه به طور واضح باید مدت مشخص شود. مدت نکاح موقت باید حتماً در زمان عقد مشخص شده باشد و اگر در زمان خواندن صیغه محرمیت موقت، زمان مشخص نباشد ازدواج باطل است. به بیان دیگر نمیشود در زمان صیفه بیان کرد بعداً مدت زمان ازدواج را تعیین خواهیم کرد این امر موجب بطلان ازدواج میشود.
اثر تعیین مدت در ازدواج موقت این است که در صورتی که مدت زمان مشخص شده تمام شود آثار زوجیت نیز خود به خود از بین میرود. در بیانی دیگر با گذشته زمان تعیین شده صیغه محرمیت نیز از بین میرود.
همچنین این امکان وجود دارد که قبل از اینکه مدت نکاح تمام شود مرد، مابقی مدت را ببخشد. در این صورت نیز ازدواج پایان مییابد.
اگر در صیغه ازدواج، زمان تعیین نشود
اگر در عقد نکاح مدتی تعیین نشده باشد و مقصود طرفین ازدواج موقت باشد نکاح باطل است. ولی اگر مقصود طرفین معلوم نباشد که ازدواج موقت است یا دائم آن را دائم تلقی میکنیم و آثار ازدواج دائم بر آن عقد در نظر گرفته میشود.
شرایط ازدواج موقت اصولاً همان شرایط ازدواج دائم است برای مثال پدر یا جد پدری باید به دختر اجازه صیغه موقت بدهد.
مهریه در ازدواج موقت
در ازدواج موقت نیز مانند ازدواج دائم باید مهریه تعیین شده باشد. البته نکته مورد توجه این است که در زمان خواندن صیغه محرمیت باید حتماً مهریه ذکر شود در غیر این صورت صیغه محرمیت باطل است. شرط صحیح بودن ازدواج موقت،تعیین مهریه میباشد نه پرداخت آن. یعنی در زمان عقد باید مقدار مهریه مشخص شود و نیازی به پرداخت آن نیست. در ازدواج موقت هم زوجه میتواند مهریهاش را مطالبه کند. همچنین در ازدواج منقطع نیز زوجه میتواند مهریهاش را ببخشد.
اگر زن به صیغه مردی درآید فوت زن یا مرد باعث از بین رفتن مهریه نمیشود. حتی اگر شوهر با او اصلاً نزدیکی نکند. به عبارت دیگر به محض اینکه صیغه ازدواج موقت خوانده میشود زن مالک کل مهریه میشود و نیازی به این نیست که زن تمکین کند تا مهریه به او تعلق بگیرد. اگر تا پایان ازدواج موقت مرد با زن نزدیکی نکند ک مهریه به زن تعلق میگیرد.
البته ازدواج موقت تا پایان موعدی که برایش مشخص شده،باید ادامه داشته باشد و مرد مابقی مدت را نبخشد. اگر در صیغه مرد قبل از اینکه با زن نزدیکی داشته باشد مابقی مدت ازدواج که باقیمانده است را ببخشد،نصف مهر به زن تعلق میگیرد. توجه داشته باشید که در این مورد دو شرط نیاز است تا به زن مهریه تعلق بگیرد. اول اینکه نزدیکی صورت نگرفته باشد و دوم اینکه قبل از تمام شدن مدت صیغه مرد مابقی مدت که باقی مانده است را ببخشد. در صیغه موقت اصولاً نفقه وجود ندارد. البته زن و مرد میتوانند با همدیگر توافق کنند بر اینکه مرد مقدار مشخصی نفقه ماهانه به زن پرداخت کند.
ارث در ازدواج موقت
در صیغه ازدواج ارث به طور مطلق وجود ندارد و زن و مرد به هیچ عنوان از همدیگر ارث نمیبرند. حتی اگر شرط شده باشد که زن و مرد از همدیگر ارث ببرند این شرط باطل میباشد. هیچ توافقی مبنی بر اینکه زن و مرد از هم ارث ببرند صحیح نخواهد بود.
طلاق در ازدواج صیغه ای
در ازدواج موقت مقررات طلاق وجود ندارد. به این معنا که در ازدواج منقطع نیازی به تشریفات طلاق نمیباشد و تنها با بذل مدت یا همان بخشیدن مدت باقی مانده از سمت مرد یا پایان یافتن مدت تعیین شده،ازدواج از بین میرود و منحل میشود.
مدت عده زن در نکاح موقت
عدهای که برای زوجه موقت تعیین شده است دو طهر یا همان ۴۵ روز میباشد.
عده به این معنا است که زن و مرد در این مدت در حکم همسر میباشند . برای مثال زن در این مدت از همسرش نفقه میگیرد و نباید با مرد دیگری در این زمان ازدواج کند. به عبارت دیگر پس از بخشیدن مدت صیغه از سمت مرد یا بعد از اینکه مدت ازدواج تمام میشود. زن ۴۵ روز در حکم زوجه مرد میباشد و حق نزدیکی کردن با مرد دیگری را ندارد.
آیا ثبت نکردن نکاح موقت جرم است؟ خیر ثبت نکردن صیغه بر خلاف ازدواج دائم جرم نمیباشد. مگر در ۳ مورد تعیین شده در قانون که حتی صیغه موقت نیز باید ثبت شود: ۱-در صورتی که زوجه موقت از مرد حامله شود. ۲-اگر طرفین توافق کنند که ازدواجشان ثبت شود. ۳- اگر در ضمن عقد ازدواج منقطع شرط شود که این ازدواج ثبت شود.
آیا زن و مرد میتوانند خودشان صیغه عقد را جاری کنند؟ بله زن و مرد میتوانند خودشان صیغه ازدواج را بخوانند و نیازی به این نیست که عاقد برای آنها صیغه بخواند.