معامله فضولی چیست؟ فروش مال غیر بدون اجازه مالک چه آثاری دارد؟ وضعیت حقوقی قرارداد فضولی و قواعد راجع به معامله کردن ملک دیگری چیست؟ آیا پسر میتواند اموال پدرش را بفروشد؟فضول در قانون به چه کسی گفته میشود؟ فروختن اموال فرزند جایز است؟ در عقد فضولی اصیل کیست؟ در این مقاله در مورد معامله کردن ال دیگری بدون اجازه مالک صحبت میکنیم. همچنین آثار حقوقی و کیفری مترتب بر فروش مال غیر و معامله فضولی را بررسی خواهیم کرد.
معامله و شرایط صحت آن
طبق قانون مدنی و قوانین مرتبط مالک هر مالی میتواند هرگونه تصرف مادی یا حقوقی که به غیر آسیب نزند و در حدود قانون باشد،در اموالش بنماید. به عنوان مثال میتواند مالش را به اجاره بدهد یا به فروش برساند یا هبه کند و امثالهم. همچنین مالک میتواند شخصی را به عنوان نماینده یا وکیل معرفی کند تا اموال مشخص شده را به فروش برساند. و یا هر عمل حقوقی دیگری روی آن انجام دهد. نکته حائز اهمیت این است که ین اشخاص تنها در صورتی میتوانند ملک مالک را به فروش برسانند که از طرف وی اجازه داشته باشند. در صورتی که شخصی بدون اذن قانونی یا اجازه از طرف خود مالک ملک دیگری را به فروش برساند،قرارداد مشمول معاملات فضولی خواهد بود.
عقد فضولی چیست؟
علی الاطلاق شخصی میتواند نسبت به املاک قرارداد ببندد که مالک باشد یا از جانب مالک و یا قانون، این اختیار به او داده شده باشد.
معامله فضولی به این معنا است که شخصی غیر از مالک،اقدام به فروش نماید. به بیان دیگر در عقد فضولی همه اقسام و شرایط مورد نیاز جهت صحت عقد وجود دارد به جز اینکه مال فروخته شده برای فروشنده نیست. به عنوان مثال اگر پسر بدون اجازه پدرش خانه را بفروشد معامله فضولی محقق شده است. یعنی پسر بدون اینکه مالک ملک باشد اقدام به فروش آن کرده است.
در قرارداد های فضولی سه شخص وجود دارند.
- مالک،شخصی که مالک ملک است و دیگری بدون اجازه او، روی ملک عمل حقوقی انجام داده است.
- فضول،که اقدام به انعقاد عقد فضولی کرده است.
- اصیل، یا همان خریدار شخصی است که اقدام به خرید ملک کرده است.
فضول در قانون به چه کسی گفته میشود؟
کسی که اذن در فروش یا اجاره و… مال غیر نداشته باشد،اگر بدون اجازه و داشتن نمایندگی مال غیر را به فروش برساند یا هر عمل حقوقی روی آن انجام دهد و هر قراردادی ببندد،این قرارداد فضولی میباشد. در قرارداد های فضولی شخصی که بدون داشتن اختیار قرارداد بسته است را فضول میگویند.
در معاملات فضولی اصیل چه کسی است؟
منظور از اصیل شخصی است که ملک را خریداری کرده است. به عبارت دیگر شخصی که خودش اصالتاً ملک را خریداری کرده اصیل است. این شخص نه فضول است و نه مالکی که ملکش را دیگری فروخته است. پس شخص خریدار همان اصیل است.
اثر معامله فضولی
آیا معاملات فضولی دارای اثر قانونی هستند؟ معاملات فضولی و یا فروش مال غیر دارای اعتبار هستند؟در پاسخ به این پرسش باید بگوییم معامله فضولی غیر نافذ است. یعنی نیاز به تنفیذ مالک دارد تا عقد صحیح و نافذ قلمداد شود.
عبارت حقوقی غیر نافذ به این معنی است که عقد نه کاملاً صحیح است و نه کاملاً باطل! بلکه چیزی میان این دو میباشد. پس نیاز است که مالک شرایط معامله و قیمت و این مسئله که آیا میخواهد ملک خود را بفروشد یا خیر را بررسی و در پی این بررسی معامله را تنفیذ یا رد کند.
تنفیذ معاملات فضولی
اگر مالک تمامی شرایط عقد را بپذیرد و عقد را به همان شکل که هست بخواهد تایید کند،اقدام به تنفیذ معامله فضولی میکند. در این صورت با تنفیذ،معامله ز حالت معلق به صحیح تغییر وضعیت میدهد. صحت معامله از زمان انعقاد معامله فضولی میباشد.
رد معامله فضولی
یکی دیگر از کارهایی که مالک میتواند نسبت به معامله فضولی انجام دهد رد معامله فضولی میباشد. رد عقد فضولی به این معنی است که مالک شرایط عقد را بررسی کرده و تصمیم به رد قرارداد گرفته است.
در صورتی که تنها قسمتی از معامله فضولی ا مالک نپذیرد آیا میتوان قسمتی را رد و قسمتی را تنفیذ کند؟ خیر مالک تنها میتواند تمامی معامله را به کل رد یا تنفیذ نماید. در صورتی که قسمتی را بپذیرد و قسمتی را نپذیرد میتواند با خریدار قرارداد جدید منعقد کند.
آثار رد معامله فضولی از چه زمانی است؟ از زمانی که معامله فضولی منعقد شده است اثر رد معامله قرار داده میشود. به بیان دیگر رد معامله فضولی موجب میشود که این قرارداد از ابتدا باطل تلقی شود.
نحوه ابطال قرارداد فضولی
ابتدا میبایست مالک به یکی از دفاتر خدمات قضایی مراجعه نماید. سپس به ثبت درخواست ابطال معامله اقدام نماید. با دادخواست در مراجع خدمات قضایی،پرونده به دادگاه حقوقی یا دادگاه صلح و یا شورای حل اختلاف محل ارجاع میشود. دادگاه جلسه رسیدگی و وقت آن را به طرفین ابلاغ میکند. مالک میتواند در جلسه رسیدگی در صورتی که عین مال وجود داشته باشد عین آن و در صورتی که عین ملک وجود نداشته باشد مثل یا قیمت آن را از اصیل و فضول بخواهد.
در معامله فضولی چه کسی ضامن عین مال است؟
قانون مدنی در این باره بیان داشته است :«اگر مبیع فضولی به تصرف مشتری داده شود و مالک معامله را اجازه نکند،مشتری نسبت به اصل مال و منافع مدتی که در تصرف او بوده ضامن است. حتی اگر منافع را استیفاء نکرده باشد و همچنین نسبت به هر عیبی که در مدت تصرف مشتری حادث شده باشد.» همچنین مالک میتواند برای استرداد عین یا قیمت ملک به فضول نیز مراجعه کند.
اگر خریدار علم فضولی بودنِ قرارداد نداشته باشد و مالک نیز قرارداد را اجازه نکند،خریدار حق دارد برای گرفتن کلیه غرامات و مبلغ ثمن به فضول مراجعه نماید. ولی اگر خریدار به فضولی بودن معامله علم داشته باشد تنها میتواند برای گرفتن ثمن، به فضول مراجعه نماید.