معاملات اکراهی چه معاملاتی هستند؟ معاملهای که با اجبار امضای آن گرفته باشد صحیح است؟ اگر معامله بدون رضایت یکی از طرفین و بالاجبار انجام شده باشد چه اثری دارد؟ امضا گرفتن در قرارداد با زور و اجبار صحیح است؟ آیا معاملات اکراهی صحیح و نافذ هستند؟ تهدید برای امضا گرفتن از دیگری چه اثری در قرارداد دارد؟ در این مقاله در مورد معاملاتی که یکی از طرفین بالاجبار قرارداد را امضا کرده است صحبت خواهیم کرد. همچنین به اثر قرارداد اکراهی و نحوه اعلام بطلان آن میپردازیم.
معاملات اکراهی چه معاملاتی اند؟
اگر در قراردادی یکی از طرفین با زور و اکراه قرارداد را امضا کند یا به عبارتی به دلیل ترس از تهدید طرف مقابل مجبور به امضای قرارداد شود آن قرارداد اکراهی است. برای مثال تصور کنید شخصی قصد فروش ماشینش را ندارد. ولی با تهدید دیگری به اینکه اگر ماشینت را نفروشی،آبرویت را میبرم، مجبور به فروش ماشین به شخص خاصی میشود. در این قرارداد به قدری تهدید موثر و احتمال انجام آن قوی است که فرد با ترس از جان و مال و آبروی خود مجبور به امضای قرارداد میشود.
اکراه چیست؟
اکراه به معنای ایجاد بیم و هراس یا فشار غیر عادی و نامشروعی میباشد که شخص برخلاف رضای خودش مجبور به انجام معامله مورد نظر شود. این فشار به گونهای است که آزادی تصمیم گرفتن در مورد معامله از فرد سلب شود.
شرایط تحقق اکراه
- انجام عمل تهدید کننده و اکراه آمیز
- نامشروع بودن تهدید
- موثر بودن تهدید در انعقاد معامله
نامشروع بودن تهدید
اگر کسی شما را تهدید کند به اینکه اگر معاملهای را امضا نکنید چک تان را به اجرا میگذارد،این تهدید محسوب نمیشود و معاملهای که شما امضا میکنید نیز معامله اکراهی نیست. بنابراین این معامله صحیح خواهد بود.
ولی در مقابل اگر تهدید به ارتکاب اعمال نامشروع باشد،شامل عاملات اکراهی میشود. به عنوان مثال بردن آبرو یا دعوا و یا از بین بردن اموال دیگری، میتوانند شامل تهدیدهای نامشروع باشند.
موثر بودن تهدید در معاملات اکراهی
اینکه چه تهدیدی موثر است یا موثر نیست بستگی به جنسیت سن و عوامل مختلفی دارد. به عنوان مثال بدیهی است یک کودک ۸ ساله بیشتر از یک فرد ۳۰ ساله بترسد و معامله اکراهی انجام دهد. ماده ۲۰۲ قانون مدنی نیز در این باره بیان کرده است:«اکراه به اعمالی حاصل میشود که موثر در هر شخص با شعوری باشد و او را نسبت به مال،جان و آبروی خود تهدید کند. به نحوی که عادتاً غیر قابل تحمل باشد. در مورد اعمال اکراه آمیز سن شخصیت و اخلاق و مرد یا زن بودن شخص نیز در نظر گرفته می شود.»
اثر معاملات اکراهی
اگر شخصی با زور و تهدید چیزی را امضا کند چه اثری دارد؟ آیا امضا قرارداد با زور و تهدید صحیح است؟
اگر شخصی بالاجبار و با زور و تهدید قراردادی را امضا کند معامله اکراهی منعقد میشود. طبق قانون معامله اکراهی غیر نافذ است. ماده ۲۰۳ قانون مدنی در این باره صحبت کرده است.
ماده ۲۰۳ قانون مدنی:«اکراه موجب عدم نفوذ معامله است اگرچه از طرف شخص خارجی غیر از متعاملین واقع شود.»
معامله اکراهی حتی در فرضی که به نفع شخصی که اجبار شده باشد نیز غیر نافذ است.
منظور از غیر نافذ یا عدم نفوذ معامله، این است که معامله نه صحیح است و نه باطل. در حقیقت معامله جایگاهی بین صحیح و بطلان دارد. که با تایید فردی که مجبور به انعقاد قرارداد شده است معامله صحیح میشود. همچنین با عدم تایید او معامله از ابتدا باطل است.
اکراه معنوی
اگر تهدید کننده طرف معامله را تهدید به انجام کاری نماید که شخص تهدید شونده بترسد و خودش قرارداد را امضا کند،قرارداد غیر نافذ است. یعنی میتواند قرارداد را تایید یا رد کند.
این تهدید به قدری شدید نیست که اختیار امضا کننده ۱۰۰ درصد از او سلب شود. بلکه این شخص از روی ترس قدام به امضای معامله میکند. به عنوان مثال شخصی دیگری را تهدید کند به اینکه اگر خانهات را نصف قیمت به من نفروشی، ماشینت را آتش میزنم.
اکراه مادی
در صورتی که اکراه کننده دست طرف عقد را بگیرد و به زور و اجبار برگه را امضا کند اکراه مادی محسوب میشود و این قرارداد باطل است.
این نوع تهدید به قدری شدید است که میتوان آن را غیر نافذ دانست. در واقع شخصی که قرارداد را امضا میکند هیچ اختیاری از خودش ندارد.
سخن پایانی
اگر شما مجبور به انعقاد قراردادی شدید که با تهدید طرف مقابل یا شخص ثالثی انجام شود این قرارداد غیر نافذ است. که شما میتوانید بعداً این قرارداد را تایید یا رد کنید.
همچنین اگر با زور و اجبار چیزی را امضا کردید به نحوی که شما هیچ اختیاری در امضا نداشته باشید، این قرارداد از ابتدا باطل است.