دستور موقت چیست؟ اگر در دادگاه قبل از صدور رای نیاز باشد کاری به صورت فوری انجام شود باید چه کار کنیم؟ در چه صورت دادگاه رای به دستور موقت میدهد؟ چه آثاری بر روی طرفین دعوا دارد؟ در این مقاله میخواهیم در مورد دستور موقت صحبت کنیم.
دستور موقت چیست؟
از نهاد های بااهمیت آیین دادرسی مدنی ایران است. دستور موقت این اجازه را به دادگاه میدهد در مواقع موقتی و ضروری قبل از صادر شدن حکم نهایی اعمال میکند.
یعنی قبل از اینکه رای صادر شود یکی از طرفین میتواند به منظور جلوگیری از تضییع حقوقش انجام کاری را از دادگاه بخواهد. دادگاه با بررسی شرایط تشخیص میدهم قبل از اینکه رای صادر شود آن اقدام فوری انجام شود یا نه.
اگر قبل از اینکه رای صادر شود نیاز فوری به انجام کاری باشد
دستور موقت به دلیل جلوگیری از ضرر جبران ناپذیر و همچنین جلوگیری از، از بین رفتن حق احتمالی شود. دستور موقت امری موقتی میباشد و با حکم ماهوی تفاوت دارد. این دستور میتواند شامل حقوق مالی و غیر مالی باشد. در واقع زمانی که قبل از صدور حکم لازم است کاری به صورت فوری انجام شود از دستور موقت استفاده میشود.
تفاوت تأمین خواسته و دستور موقت چیست؟
دستور موقت،جلوگیری از ورود ضرر جبران ناپذیر و حفظ وضعیت موجود، چه مالی یا غیر مالی میباشد. هیچ ضرورتی وجود ندارد که حق مالی مشخصی ثابت شده باشد. دستور موقت میتواند شامل اقدامات مالی یا غیر مالی باشد. برای مثال شخصی مدعی شده که همسایه آن قصد دارد درخت هایش را قطع کند و این امری جبران ناپذیر است در اینجا دادگاه دستور موقت میدهد که همسایه اجازه قطع درختان را ندارد. در اینجا هدف حفظ وضعیت موجود و جلوگیری از هر نوع ضرر مالی و غیر مالی است.
تأمین خواسته
برای اجرای قطعی حکم احتمالی آینده و حفظ مال متقاضی صادر میشود و هدف آن جلوگیری از تضییع حق مالی مشخص است و همیشه جنبه مالی دارد. برای مثالهای مدعی که فردی به او پولی بدهکار است و مدعی از دادگاه میخواهد مقدار این پول را در حساب فرد مسدود شود. دادگاه میتواند تأمین خواسته صادر کند تا مال شخص حفظ شود.

در چه صورت دادگاه رای به دستور موقت میدهد؟
به طور کلی در مواردی که انجام اقدامی فوری و ضروری باشد،دادگاه پس از بررسی دلایل و احراز ضروری بودن آن موضوع حکم به دستور موقت میدهد.
- مدعی باید دلایل و شواهد خود را به منظور وجود حق احتمالی و مشروع ارائه کند. این شرط به دادگاه این امکان را داده که بدون بررسی ماهیت دعوا دستور موقت را اعمال کند.
- ضرر وارده باید طوری باشد که پس از صدور حکم قطعی جبران ناپذیر باشد یا با مشکلات عملی رو به رو شود و از نمونه های آن میتوان به تخریب مال اشاره کرد.
- فوریت امر: اگر رسیدگی به این موضوع تا صدور حکم نهایی به تاخیر انداخته شود ممکن وضعیت موجود یا حق دچار نقصان شود.
دستور موقت چه آثاری بر طرفین دعوا دارد؟
دستور موقت امری الزامآور برای طرفین دعوا است و اجرای آن میتواند با دستور قضایی همراه شود و اگر از اجرای آن جلوگیری شود دادگاه طرفین را به اعمال جریمه یا اجبار انجام آن وا میدارد. از تضییع حق احتمالی آنان جلوگیری میکند و همچین این دستور به حفظ وضعیت موجود میپردازد تا زمانی که حکم نهایی صادر شود. بنابراین دستور موقت رفتار خوانده را محدود و از حقوق خواهان محافظت میکند.
برای مثال فرد “الف” مدعی شده که فرد “ب” میخواهد مغازه ی اجاره ای را که در آن کسب و کار وجود دارد بدون اجازه تخلیه کند. در اینجا دادگاه دستور موقت صادر میکند و از تخلیه جلوگیری میکند. در اینجا آثار بر فرد “الف” :مطمئن است که تا زمان صدور رای نهایی حق او محفوظ است. و کسب و کارش از بین نمیرود و بدون نگرانی از ضرر منتظر تشکیل روند پرونده باشد.
آثار بر فرد”ب”:محدود میشود و نمیتواند اقدامی برای تخلیه وتخریب ملک داشته باشد. و اگر دستور را نادیده بگیرد باید جریمه پرداخت کند.
امکان اعتراض یا تجدید نظر به دستور موقت وجود دارد؟
بله، خوانده یا طرف متضرر میتواند نسبت به این دستور اعتراض کند یا درخواست تجدید نظر کند که قانون اجازه تجدید نظر یا اعتراض را به دادگاه تجدید نظر میدهد.
حتی در زمان اعتراض به دستور موقت اجرای آن ادامه دارد تا زمان صدور حکم نهایی و فقط در صورتی به تعلیق میافتد که دادگاه این تصمیم را بگیرد.
آیا قوانین و مقررات موجود دربارهی دستور موقت کارآمد است؟
قوانین موجود در آیین دادرسی مدنی ایران تا حد زیادی کارآمد هستند. زیرا به قاضی این اجازه را میدهد سریعا تصمیم بگیرد.
برای جلوگیری از ضرر های جبران ناپذیر، اما عواملی مثل اطلاعات ناکافی بعضی از قضات و وکلا از شرایط صدور این دستور و روند طولانی رسیدگی باعث میشود این نهاد همیشه کارآمد نباشد.
قوانین مربوطه در ایران
در ایران،دستور موقت بر اساس مواد 310 تا 325 قانون آیین دادرسی مدنی صادر میشود و هدف آن حفظ حق احتمالی و ضرر جبران ناپذیر می باشد و اجرای فوری است و ضرورت دارد حتی قبل از رسیدگی ماهوی پرونده و صدور حکم نهایی و همچنین در ایران پیشبینی ضمانت مالی و امکان اعتراض و تجدید نظر به این دستور وجود دارد اما در اجرای آن و رسیدگی به روند آن گاهی طولانی و زمانبر است.
مقاله فوق توسط سرکار خانم فاطمه عبدی کارشناس حقوق نوشته شده است. با تشکر ویژه از ایشان
