حق اشتغال زنان در قانون ایران | جلوگیری از کار کردن خانم ها

شرط اشتغال در عقد نکاح به چه صورت است ؟ و آیا چنین شرطی صحیح است؟ آیا زوجه بدون داشتن حق اشتغال میتواند در بیرون منزل کار کند؟ زن چگونه میتواندبدون اجازه همسرش کار کند؟ آیا زوجه باید با اجازه شوهرش مشغول به کار شود؟ آیا میتوانم جلوی کار کردن همسرم را بگیرم؟ آیا مرد میتواند مانع کار کردن زن شود؟همه این‌ سوالات ممکن است در مورد کار کردن زن بیرون از خانه برایتان مطرح شود. در این مقاله سعی کردیم به این سوالات به صورت ساده پاسخ دهیم.

وظایف زنان در گذشته

از گذشته به این صورت بوده است که زن پس از ازدواجش در خانه مشغول به انجام کارهای خانه می‌شد. از قبیل نظافت پخت غذا و بچه‌داری. و به طور کلی در گذشته انجام کارهای بیرون برای زنان خیلی مرسوم نبوده است. ولی با تحول فرهنگی و اقتصادی کم کم کار کردن زنان در بیرون از خانه نیز مطرح شد که در پی رشد افکار لیبرالیستی و آزادی خواهانه زنان هم در کنار مردان در کار بیرون مشغول به کار می‌شدند.

حق اشتغال زنان

موضوعی که در مورد این مسئله مطرح شد این بود که آیا زنان حق اشتغال دارند یا باید از شوهرشان اجازه بگیرند برای کار کردن؟ که این سوالات نتیجه افکار سنتی گذشته بود که به حال سرایت کرده است. البته با توجه به اینکه قانون مدنی مرد را رئیس خانواده می‌داند انجام یک سری از امور را بر عهده مرد می‌داند. که تصمیم گیری برخی امور مهم زندگی با مرد است و اجازه مرد در موارد بسیاری از مسائل زناشویی مهم است،طرح این سوالات بیهوده نیست.

حق اشتغال و کار کردن زنان در قوانین

قانون مدنی ایران در ماده ۱۱۱۷ با پیروی از نظام حقوقی اسلام برای زوج حق اشتغال و برای زشت هم تحت شرایط حق ممانعت از اشتغال زوجه را در نظر گرفته است. حق اشتغال به طور کلی در قانون اساسی حق اشتغال را برای هر شخصی در نظر گرفته است. که این حق در یکسری از اصول آمده است. به طور مثال اصل ۲۸ قانون اساسی مقرر می‌دارد،هرکس حق دارد شغلی را که بدان مایل است و مخالف اسلام و مقررات و حقوق دیگران نمی‌باشد را برگزیند. دولت موظف است به رعایت نیاز جامعه به مشاغل گوناگون برای همه افراد امکان اشتغال به کار با شرایط مساوی را برای احراز مشاغل ایجاد کند. در این اصل با تعبیر هرکس،حکم عامی را بیان میکند. و بین زن ومرد تفاوتی قائل نشده! و این اصل دولت را موظف میکند که زمینه اشتغال را برای همه افراد با شرایط برابر ایجاد کند.

اصل 21قانون اساسی نیز مقرر میدارد :دولت موظف است حقوق زن را با رعایت تمامی جهات با رعایت موازین اسلامی تضمین نماید و امور زیر را انجام دهد:1ـ ایجاد زمینه مساعد برای رشد شخصیت زن و احیای حقوق مادی و معنوی او و …

در این اصل هم با تعبیر حقوق زن در تمامی جهات یک حکم عام را بیان میکند که یکی از مصادیق آن حق اشتغال است که دولت باید به آن توجه کند.

حق اشتغال زوجه در اسلام

از آیات قرآن هم میتوان استنباط کرد که کسب و کار زنان در اسلام پذیرفته شده. برای مثال در سوره نساء در آیه 32 میفرماید برای مردان از آنچه به اختیار کسب کرده اند بهره ای است و برای زنان هم از آنجه به اختیار کسب کرده اند بهره ای است. در اینجا هم حق اشتغال زن و مرد را قرآن به رسمیت میشناسد. لذا اگر زن و مرد از راه عملشان مالی را کسب کنند،خاص خودشان است و مالک آن اموال هستند. پس میبینیم که در اسلام هم حق اشتغال و مالکیت برای زنان پدیرفته شده است.

کار کردن و حق اشتغال زنان در قانون کار

در قانون کار هم مشاهده میکنیم که حمایت ویژه ای از زنان شده. توجه داشته باشید که قانون کار برای حمایت از قشر کارگران استو علاوه بر این حمایت ویژه ای از زنان کرده است. اینها همه نشان از این دارد که حق اشتغال زنان در تمامی قوانین ایران و اسلام پذیرفته شده است.

حق اشتغال زن در حقوق خانواده:

با در نظر گرفتن این مسئله که حق اشتغال زنان در همه قوانین پذیرفته شده است، حال میخواهیم ببینیم که حق اشتغال زوجه در حقوق مدنی و در خانواده به چه صورت است؟ آیا زنان به طور مستقل حق اشتغال دارند و یا این حق را زمانی دارند که همسرشان به آنها اجازه کار بدهد؟

با توجه به ماده 1105 مرد به عنوان رئیس خانواده شناخته شده است.این ماده بیان میدارد:در روابط زوجین ریاست خانواده از خصایص مرد میباشد. همینطور در قرآن هم آمده که مردان بر زنان سرپرستی دارند. در واقع ریاست خانواده مقامی است که بای تثبیت مصالح خانواده به مرد داده شده است و حق و امتیاز فردی برای مرد به شمار نمی آید که بتواند از این حق سوء استفاده کند. بیشتر یک وظیفه اجتماعی است برای تضمین سعادت خانواده !

پس مرد نمیتواند از این حق سوء استفاده کند به نحوی که بالاجبار از اشتغال زن جلوگیری کند. یا مانع از اشتغال همسرش شود.و یا اینکه بخواهد از رفت و آمد متعارف همسرش جلوگیری کند. سوء استفاده مرد از اختیاراتی که به موجب قانون به او داده شده است برخلاف قانون است وحتی ممکن است از مصادیق سوء معاشرت نیز محسوب شود.

آیا زن هم میتواند از اشتغال شوهرش جلوگیری کند؟

بعضی معتقدند ممانعت زن از شغلی که منافی با مصالح خانوادگی یا منافی با مصالح زن یا مخالف شان او است، از اثار ریاست مرد بر خانواده است. ولی نکته ای که باید به آن توجه داشته باشید این است که زن هم میتواند جلو گیری کند از اشتغال مرد در صورتیکه شغلش منافی با حیثیت خانواده یا مرد باشد.

در این مقاله حقوق زن و مرد در جلوگیری از اشتغال به شغل منافی حیثیت خانوادگی یا اجتماعی برابر است. تنها در یک جا تفاوت است و آن هم اینکه در مورد جلوگیری از اشتغال مرد،دادگاه به این نکته توجه میکند که عدم اشتغال مرد در امر معیشت خانواده اختلالی اجاد نکند.

پس اگر در این مقاله مثالی زده شده بدانید احکام زن و مرد در اکثر موارد یکسان است.

ماده1117 قانون مدنی بیان میدارد شوهر میتوان زن خود را از حرفه یا صنعتی که منافی با مصالح خانوادگی یا حیثیت خود زن باشد منع کند. ماده 18 قانون حمایت از خانواده در تکمیل این ماده بیان میکند شوهر میتواند با تایید دادگاه زن خود را از اشتغال به شغلی که منافی با مصالح خانوادگس و یا حیثیت خود زن باشد منع کند. زن نیز میتواند از دادگاه این چنینی تقاضایی را بنماید. دادگاه در صورتی که اختلالی در امر معیشت خانواده ایجاد نشود میتواند مرد را نیز از اشتغال به شغلش منع کند.

پس از ماده 18 قلنون حمایت خانواده متوجه میشویم که محدودیت های شغلی زوجین یکسان است. همانطور که مرد میتواند همسرش را از اشتغال تحت شرایطی منع کند، زن هم میتواند شوهرش را تحت شرایطی از اشتغال به شغلی خاص منع کند.

چه شغلی با حیثیت زن در تضاد است؟

رای دادگاه در مورد عدم اشتغال زوجه

قید دیگر که زوجین را محدود میکند تایید دادگاه است. یعنی علاوه بر این که شغل باید منافی مصالح خانوادگی بودن شغل قید دیگری که روجین را در منع اشتغال محدود کرده است منع دادگاه میباشد. که این مسئله را ماده 18 حمایت از خانواده بیان داشته است.

کارفرما تنها زمانی میتواند به خدمت زن شوهر دار که به استخدامش است که دادگاه قبلا در مورد این مسئله که شغل زن منافی با مصالح خانوادگی یا اجتماعی است رای داده باشد.

آیا اشتغال زن به کار های دولتی منافی حیثیت میتواند باشد؟

با توجه به نظریه ای که اداره حقوقی قوه قضاییه صادر کرده است {شماره 7/1558}اشتغال زن به سازمان های دولتی برخلاف حیثیت زن نمیباشد. ولی همچنان مرد میتواند ثابت کند که این شغل برخلاف حیثیت همسرش است. بالاخره شرایط زندگی اشخاص متفاوت است و حتی ممکن است مردی بتواند این مسئله را اثبات کند که با این که همسرش کارمند است ولی همچنان مخالف با حیثیت خانوادیشان است.

حال اگر یکی از طرفین از قبل از ازدواج به وضع شغلی همسرش آگاه باشد آیا میتواند باز از اشتغال همسرش جلوگیری کند؟ در این صورت این اختیار قانونی باقی میباشد. پس در هر صورت دادگاه به ادعا مطرح شده رسیدگی کرده و نفیا یا اثباتاً در مورد این موضوع اظهار نظر میکند.

شرط حق اشتغال در نکاح

ممکن است در ضمن نکاح شرط شغلی مشخص برای هر یک از زوجین شود برای مثال زن شرط کند که من این شغل را دارم و مرد حق جلوگیری از اشتغال من را ندارد. در این صورت آیا مرد دیگر نمیتواند مانع از اشتغال همسرش شود؟در ماده 1119 در مورد شرط ازدواج گفته. بیان میدارد طرفین میتوانند هر شرطی را که مخالف با مقتضی عقد نباشد را ضمن عقد لازم دیگر یا ضمن عقد ازدواج بنمایند.

دراین مورد هم اداره حقوقی قوه قضاییه یک نظریه داده داده است . خلاصه این نظریه این است که اگر شغل زن منافات با مصالح خانوادگی یا اجتماعی زن داشته باشد و دادگاه در این مورد حکم صادر کرده باشد مرد میتواند با وجود این که این شغل شرط شده است او را منع کند. پس به طور کلی این شرط هیچ اثر حقوقی ندارد.

نکته مهم این است که ماده 117 قانون مدنی آمره است. یعنی شرط خلاف آن بی اثر است.

منع همسر از کار کردن

اگر زوجه بعد از تایید داگاه مبنی بر این که شغلش منافی بر مصالح خانوادگی است چه ضمانت اجرایی دارد؟ یعنی در صورتی که زوجه همچنان به شغلش ادامه دهد چه آثاری بر او بار میشود؟ آیا میتوان او را با زور و اجبار از آن شغل منع کرد؟

نظر پذیرفته شده این است که حکم صادر شده جنبه اعلامی دارد و نیازی به اجرای ان از سوی مرد ندارد به این معنا که حکم اعلام میشود و از سوی دادگاه به فسخ قرار داد کار و امثالهم منجر نمیشود. چنانچه بعد از صدور حکم،زن همچنان به اشتغال خودش ادامه بدهد ناشزه محسوب میشود و نتایج نشوز بر او بار میشود. پس با توجه به اینکه نشوز جنبه اعلامی دارد این حکم دادگاه نیز جنبه اعلامی دارد. این حکم تنها به زوجه اعلام می‌شود. پس همینطور که در اجرای حکم الزام به تمکین زوجه را با قهر و زور به منزل نمیاورند در اینجا هم نمیتوان زوجه را به زور و اجبار از ادامه اشتغال منع کرد. به عنواوه اعلامی بودن حکم منطبق با موازین انسانی و قانون اساسی میباشد و آزادی زن را به عنوان یک انسان محدود نمیکند.

چه کسی مسئول خسارات وارده بر کارفرما است؟

اگر شخصی تعهد بر اقدام امری نماید در صورت تخلف،مسئول جبران خسارات طرف مقابلش میباشد. به شرط این جبران خسارت در قرارداد تصریح شده باشد یا عرفا یا قانوناً ملزم به پرداخت خسارت باشد. با توجه به این که فرد کارمند تعهد کرده است که در زمان مشخصی برای کارفرما کار کند در صورتی که به تعهد مزبور اقدام ننماید ملزم به جبران خسارت می‌باشد. البته توجه داشته باشید که در صورتی که جبران خسارت تصریح شده باشد شکی نیست که هر یک از زوجین که در دادگاه حکم به عدم اشتغال آنها داده شده است باید جبران خسارت کند.

ولی در صورتی که جبران خسارت در قرارداد کار تصریح نشده باشد چطور؟ در قانون به جبران خسارت ناشی از فسخ قرارداد کار اشاره نشده است. به نظر می‌رسد که این مسئله تابع قواعد عمومی قراردادهاست و زن یا مردی که دادگاه با اشتغال آن مخالفت نموده ملزم به جبران خسارت وارد به کارفرما می‌باشد.

توجه داشته باشید شخصی که در دادگاه محکوم شده است ملزم به جبران خسارت است. به دو دلیل:

این مسئله برای محکوم می‌توانسته قابل پیش‌بینی بوده باشد برای مثال برای زنی که همسرش به دلیل اینکه شغلش منافی با حیثیت خانوادگی می‌باشد از اشتغال او جلوگیری کرده است. در این مثال برای این زن قابل پیش‌بینی بوده است که همسرش است مخالفت می‌کند.

دلیل بعدی هم این است که در اینجا مرد از اختیار قانونی خودش استفاده کرده است و نیازی به جبران خسارت وارده به کارفرما از جانب مرد نیست.

آیا کارفرما میتواند قبل از حکم دادگاه زن را از اشتغال منع کند؟

کارفرما زمانی می‌تواند به استخدام زن شوهردار که استخدام کرده است خاتمه بدهد که رای دادگاه مبنی بر اینکه شغل زن منافی با مصالح خانوادگی یا اجتماعی می‌باشد صادر شده باشد. نمی‌تواند قبل از اینکه دادگاه رایی صادر نماید زن را اخراج کند. در این صورت مسئول خسارات وارده به زن است. همچنین مرد نیز نمی‌تواند قبل از صدور حکم دادگاه از اشتغال زن ممانعت نماید. در صورتی که قبل از حکم دادگاه مخالفت کند همچنان باید جبران خسارت کند هم به کارفرما و هم به زن.

البته استثنائی هم در این زمینه وجود دارد. ماده 1233 قانون مدنی در مورد پدیرفتن سمت قیومیت از جانب زن بیان میکند شوهر برای مخالف خود نیازی به ارائه دلیل ندارد. به این معنا که اگر زنی سمت قیومیت را پذیرفته باشد مرد میتواند بدون ارائه هیچ دلیلی در داگاه از اشتغال همسرش به قیومیت جلوگیری کند. به عبارت دیگر در سمت قیومیت بدون آنکه شغل منافی مصالح خانوادگی یا اجتماعی زن باشد مرد میتواند از اشتغال زن جلوگیری کند. این ماده مختص زن است و تنها از اشتغال زن به قیومیت میتوان جلوگیری کرد.

اشتغال به تحصیل زوجه

اشتغال به تحصیل زوجه اشتغال به حرفه یا صنعت خاصی نمی‌باشد که زوج بتواند با استفاده از ماده ۱۱۱۷ قانون مدنی از اشتغال همسرش جلوگیری کند. پس شوهر امکان منع زوجه از تحصیل را ندارد. ولی اگر تحصیل زوج مانع ایفای وظایف زناشویی از جانب زوجه شود مرد می‌تواند نشوز زن را در دادگاه بخواهد.

استقلال مالی زن

طبق ماده 1118قانون مدنی،زن مستقلا میتواند هر تصرفی که میخواهد در دارایی خود بکند. اگر زنی شغلی را انتخاب کند و به این شغل اشتغال داشته باشد، چه شوهرش راضی به اشتغال باشد چه نباشد،چون شغلش منافی با مصالح خانواده نیست میتواند همچنان به اشتغالش ادامه دهد. پس دارایی که بدست می آورد مال اوست و هر تصرفی که میخواهد میتواند در اموالش بکند و نیازی به رضایت همسرش نیست.

در مقاله تلاش کردیم تمامی مطالب راجع به حق اشتغال زنان را برایتان به صورت کامل و ساده بیان کنیم. در صورتی که نیاز به مشاوره تلفنی یا وکیل دادگستری دارید میتوانید از همراه وکیل کمک بگیرید. همراه وکیل با همکاری بهترین وکلا در زمینه های تخصصی توانسته است رضایت بسیاری از همراهان همراه وکیل را جلب کند.