آیا این امکان وجود دارد که زنی بدون اجازه همسرش به خارج از ایران سفر کند؟ حق مسافرت خارجی دائمی به چه صورت است؟ برای سفر به خارج از ایران اذن پدر نیاز است؟ آیا میتوان از مرد برای همیشه اجازه سفر خارجی را گرفت؟ با توجه به این قانون که زنان برای خروج از کشور نیاز به اجازه همسرشان دارند،میخواهیم این قانون را بررسی کنیم و فلسفه وجودی آن و نحوه برخورد با این قانون را مورد بررسی قرار دهیم.
حق مسافرت دختران و زنان
از گذشته دور به این صورت بوده که اجازه پدر یا همسر برای اکثر مسائل زنان وجود داشته است. حتی میتوان گفت اکثر زنان اراده مستقل از خود نداشته اند و متاسفانه حق آنها مورد تضییع قرار میگرفت. از این رو علاوه بر اینکه باید در تلاش برای عدالت میان حقوق زن و مرد باشیم، حق آزادی زنان را به عنوان یک انسان مستقل به رسمیت بشناسیم.
حداقل حقی که میتوان برای زنان در نظر گرفت حق تصمیم گیری در امور زندگی خودشان میباشد. چرا که به هر حال هر انسانی خیر و مصلحت خودش را بهتر میشناسد. همچنین یکی از پیش پا افتاده ترین حقوق هر شهروند،حق مسافرت رفتن است. اصولا کسی نباید از حق را از دیگری سلب کرد. کما اینکه در اسلام هم به مسافرت رفتن سفارش شده است. حال حق مسافرت خارجه برای زنان متاهل و دختران زیر 18 سال محدود شده است و نیاز به اجازه همسرزنان متاهل و ولی دختر زیر 18 سال میباشد.
خروج از کشور دختران زیر 18 سال:
در اکثر کشور ها اجازه افراد زیر 18 سال با پدر و جد پدری و بعضا مادر آنها میباشد. اجازه دختران زیر 18 سال برای خروج از کشوربا ولی آنها میباشد. به این معنا که پدر یا جد پدری دختر باید در دفترخانه رضایت خود را اعلام کند . دختر بدون اجازه پدر و جد پدری نمیتواند به سفر خارج برود. منظور از جد پدری همان پدر پدر میباشد.
سفر به خارج دختران زیر 18 سال که ولی آنها غایب است یا فوت کرده
اگر هرکدام از پدر و جد پدری نباشد،اجازه برای مسافرت خارجی از دیگری که زنده میباشد باید انجام شود. اگر هم پدر و هم جد پدری غایب باشد و یا فوت شده باشد، برای فرزند زیر ۱۸ سال وصی یا قیمی انتخاب خواهد شد. در این صورت اجازه مسافرت خارجی از وصی یا قیم صورت میگیرد.
شرایط مسافرت خارجی دختران زیر 18 سال که ازدواج کرده اند
اگر دختری در سن کمتر از 18ازدواج کند،بعد از ازدواج نیازی به اجازه پدرش برای مسافرت خارجی ندارد. در این صورت اجازه همسرش لازم میباشد. زن بدون اجازه شوهر امکان رفتن به خارج را ندارد.
سفر به خارج از ایران دختران زیر 18 سال که طلاق گرفته اند
اگر دختری کمتر از ۱۸ سال سن داشته باشد و پس از ازدواج طلاق بگیرد، مسلماً نیازی به اجازه همسرش ندارد. حال با توجه به اینکه این دختر هنوز رشید نشده است ، می خواهیم بررسی کنیم که آیا اجازه پدرش برای خروج از کشور لازم است یا خیر؟ دختر زیر ۱۸ سال همچنان محجور میباشد. به این معنا که به دلیل سن کم نمیتواند امور خود را به طور مستقل اداره کند. بنابراین برای سفر خارجه نیاز به اخذ اجازه از ولی،وصی و قیم دارند.
خروج از کشور دختران بالای 18 سال
پس از این که افراد به سن 18 سال میرسند، محجور نیستند و دیگر نیازی به گرفتن اجازه از پدر ئ یا جد پدری خود ندارند. البته در شرایط خاصی پدر و جد پدری میتوانند با مسافرت خارجی دختر مخالفت کنند.
شرایط سفر به خارج زنان متاهل
پس از ازدواج،مرد سرپرستی خانواده را بر عهده دارد . بعد از این تاریخ مرد مانند رئیس خانواده باید برای مصالح خانواده تصمیمات لازم را اخذ کند. از جمله این مسائل میتوان به سفر خارجی زنان اشاره کرد که نیاز به اجازه شوهر دارد. میدانیم زنان متاهل برای اینکه از کشور بخواهند خارج شوند نیاز به اجازه همسرشان دارند. در غیر این صورت برای آنها گذرنامه صادر نخواهد شد. البته در شرایطی نیز این امکان وجود دارد که زنان بتوانند بدون اجازه شوهر خود از کشور خارج شوند. در ادامه آنها را بررسی خواهیم کرد.
مواردی که به اجازه همسر برای سفر نیاز نیست
در پاراگراف های بعدی مواردی بیان شده است که بدون رضایت همسر میتونید به خارج سفر کنید.
1_درج حق مسافرت در سند ازدواج
در صورتی که در زمان ازدواج و در سند ازدواج یا پس از ازدواج و به طور عقد جداگانهای به زن حق مسافرت خارجی داده شده باشد،زوجه برای خروج از کشور نیاز به اجازه همسرش ندارد. البته به این نکته توجه داشته باشید که درست است که زن با وکالت خروج از کشور که دارد، نیازی به اجازه از همسرش ندارد. با این وجود شوهر میتواند از اجازه خود رجوع کند و مانع از سفر خارجی رفتن همسرش شود. به این معنا که ممکن است در سند ازدواج قید شود زوجه هر زمان که میخواهد میتواند بدون اجازه مرد به خارج از ایران سفر کند. در اینجا زوجه نیاز به اجازه مجدد از همسرش را ندارد ولی مرد میتواند از سفر او به خارج جلوگیری کند.
2_اقامت در خارج از کشور و حج تمتع
مسلماً اگر زن و مرد خارج از ایران اقامت داشته باشند نیازی به رضایت مرد برای سفر خارجی نیست. با توجه به نظریهای که شورای نگهبان صادر کرده است بانوانی که عازم حج تمتع میباشند نیازی به اجازه شوهرشان ندارند. حتی اگر همسرشان با مسافرت خارجی که همان مکه مکرمه است مخاف باشند نیز امکان سفر برای حج تمتع و صدور گدرنامه خواهد بود.به دلیل واجب بودن حج تمتع در صورت دارا بودن شرایط، مخالفت مرد بی اثر میباشد.
زن تابعه ایرانی که همسر خارجی دارد
اگرخانمی با مرد خارجی ازدواج کرده باشد ولی همچنان تابعیت ایرانی داشته باشد نیز نیازی به اخذ اجازه از همسرش ندارد. همچنین در شرایط خاصی که خروج زن از کشور لازم باشد و مرد بدون دلیل موجه از خروج زن جلوگیری نماید خانم با مراجعه به دادگاه و اخذ اجازه از دادستان برای سفر خارجی،گذرنامه خود را تهیه نماید.
شرایط خروج از کشور زنان بالای 18 سال مطلقه
اگر خانمی بالای ۱۸ سال سن داشته باشد ،از همسرش طلاق گرفته باشد، بدون اجازه همسرش یا ولی و یا هر کس دیگری میتواند به خارج از کشور سفر نماید. به عبارت ساده تر اجازه این خانم دست خودش میباشد.
به طور کلی گرفتن گذرنامه برای افراد زیر 18 سال یا متاهل نیاز به کسب اجازه همسر یا ولی دارد. در صورتی که ولی یا همسرتان اجازه خروج از کشور را بدون دلیل موجه ندهد، میتوانید با مراجعه به دادگاه تقاضای اخذ اجازه از دادستانی را بنمایید. دادستان با بررسی شواهد و مدارک به این امر رسیدگی میکند. در صورتی که نیاز به خروج از کشور داشته باشید و همسر یا ولی شما بدون دلیل موجه از اجازه خروج از کشور امتناع کرده باشد، به دستور دادستان امکان صدور گذرنامه و خروج از کشور فراهم خواهد شد.